https://tgpl.moj.gov.vn/portal/tin-tuc/chi-tiet/nguoi-cao-tuoi-uoc-tro-giup-phap-ly-mien-phi-trong-truong-hop-nao-tnk85va29c.html

Hiện nay, có không ít người cao tuổi phải đối mặt với cảnh sống cô đơn, thiếu sự chăm sóc, thậm chí vướng vào tranh chấp nhà đất, tài sản với chính người thân của mình. Khi sức khỏe suy giảm, điều kiện kinh tế hạn chế và không am hiểu pháp luật, nhiều người chọn cách im lặng, chấp nhận thiệt thòi vì không biết tìm kiếm sự giúp đỡ ở đâu. Trong hoàn cảnh ấy, chính sách trợ giúp pháp lý miễn phí trở thành điểm tựa quan trọng, giúp người cao tuổi thuộc diện được trợ giúp pháp lý bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, tìm lại sự an tâm trong những năm tháng cuối đời. Tuy nhiên, việc người cao tuổi sống cô đơn hoặc được xem là yếu thế không tự động đồng nghĩa với việc thuộc diện được trợ giúp pháp lý; điều kiện phải được xác định theo Luật Trợ giúp pháp lý.

Theo Điều 2 Luật Người cao tuổi năm 2009, người cao tuổi là công dân Việt Nam từ đủ 60 tuổi trở lên. Tuy nhiên, không phải người cao tuổi nào cũng có cuộc sống ổn định. Có người sống một mình, không có nguồn thu nhập thường xuyên; có người đã chuyển giao tài sản cho con cháu nhưng sau đó không được chăm sóc như mong đợi; cũng có trường hợp phát sinh tranh chấp thừa kế, nhà ở hoặc quyền sử dụng đất khiến mối quan hệ gia đình trở nên căng thẳng.

Đối với người cao tuổi cô đơn, không nơi nương tựa, những tranh chấp này không chỉ gây thiệt hại về vật chất mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống tinh thần. Trong khi đó, việc tự mình tìm hiểu quy định pháp luật, chuẩn bị hồ sơ hoặc tham gia giải quyết tranh chấp có thể vượt quá khả năng của họ.

Chính vì vậy, bên cạnh các chính sách chăm sóc và bảo đảm an sinh xã hội, việc tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Người cao tuổi nào được trợ giúp pháp lý miễn phí?

Không phải mọi người cao tuổi đều đương nhiên thuộc diện được trợ giúp pháp lý miễn phí. Theo điểm c khoản 7 Điều 7 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, người cao tuổi có khó khăn về tài chính là một trong những nhóm được trợ giúp pháp lý. Theo Nghị định số 144/2017/NĐ-CP, người có khó khăn về tài chính là người thuộc hộ cận nghèo hoặc người đang hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng. Ngoài ra, người cao tuổi thuộc hộ nghèo hoặc thuộc diện khác theo Điều 7 của Luật cũng được trợ giúp pháp lý.

Nhằm tiếp tục mở rộng khả năng tiếp cận công lý cho các nhóm yếu thế, Luật số 05/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, có hiệu lực từ ngày 01/01/2027, đã điều chỉnh quy định về người được trợ giúp pháp lý. Theo đó, người cao tuổi được hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng thuộc diện được trợ giúp pháp lý miễn phí; đồng thời, người thuộc hộ cận nghèo cũng thuộc diện được trợ giúp pháp lý theo quy định mới.

Những quy định này thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn, góp phần tạo điều kiện để họ được tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí khi phát sinh tranh chấp về nhà đất, tài sản, thừa kế hoặc nghĩa vụ chăm sóc, phụng dưỡng.

Trợ giúp pháp lý giúp người cao tuổi bảo vệ quyền lợi bằng những hình thức nào?

Theo Điều 27 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 (đã được sửa đổi, bổ sung), trợ giúp pháp lý được thực hiện thông qua ba hình thức: tư vấn pháp luật, tham gia tố tụng và đại diện ngoài tố tụng. Đây là những hình thức giúp người cao tuổi thuộc diện được trợ giúp pháp lý giải quyết vụ việc cụ thể liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Đối với hình thức tư vấn pháp luật, người thực hiện trợ giúp pháp lý hướng dẫn, đưa ra ý kiến pháp lý, giúp soạn thảo văn bản liên quan đến tranh chấp, khiếu nại, vướng mắc pháp luật; hướng dẫn, hỗ trợ các bên hòa giải, thương lượng, thống nhất hướng giải quyết vụ việc theo quy định.

Đối với hình thức tham gia tố tụng, trợ giúp viên pháp lý hoặc luật sư thực hiện trợ giúp pháp lý tham gia tố tụng với tư cách người bào chữa hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý theo quy định của pháp luật tố tụng.

Đối với hình thức đại diện ngoài tố tụng, trợ giúp viên pháp lý hoặc luật sư thực hiện trợ giúp pháp lý đại diện cho người được trợ giúp pháp lý trước cơ quan nhà nước có thẩm quyền để thực hiện các công việc liên quan đến việc giải quyết vụ việc trợ giúp pháp lý theo quy định.

Người yêu cầu trợ giúp pháp lý có thể nộp hồ sơ trực tiếp tại trụ sở tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý, gửi qua dịch vụ bưu chính hoặc bằng hình thức điện tử theo quy định. Hồ sơ yêu cầu trợ giúp pháp lý gồm đơn yêu cầu trợ giúp pháp lý, giấy tờ chứng minh người thuộc diện được trợ giúp pháp lý và các giấy tờ, tài liệu có liên quan đến vụ việc.Trường hợp người cao tuổi không thể tự mình yêu cầu trợ giúp pháp lý, có thể thông qua người thân thích, cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân khác thực hiện yêu cầu trợ giúp pháp lý theo quy định.

Người cao tuổi có thể tìm hiểu thông tin về trợ giúp pháp lý trên Cổng Pháp luật quốc gia, Trang thông tin điện tử trợ giúp pháp lý Việt Nam hoặc liên hệ số điện thoại 1800.1233/024.6273.9631 trong giờ hành chính để được cung cấp thông tin, hướng dẫn về điều kiện, trình tự và cách thức yêu cầu trợ giúp pháp lý.

Trợ giúp pháp lý góp phần giúp người cao tuổi thuộc diện được trợ giúp pháp lý tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật và công lý.