Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 05/12/2025, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026. Đây là văn bản pháp luật quan trọng nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý về tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự, bảo đảm các bản án, quyết định của Tòa án và cơ quan có thẩm quyền được thực hiện nghiêm minh, góp phần bảo vệ công lý, quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân.

Nhằm nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, công chức và Nhân dân, UBND xã tuyên truyền một số nội dung cơ bản và những điểm đáng chú ý của Luật Thi hành án dân sự năm 2025 như sau:

1. Phạm vi điều chỉnh và các bản án, quyết định được thi hành

Theo Điều 1 Luật Thi hành án dân sự năm 2025, Luật quy định về nguyên tắc, trình tự, thủ tục thi hành bản án, quyết định; tổ chức, hoạt động của hệ thống thi hành án dân sự, Chấp hành viên, Văn phòng Thi hành án dân sự, Thừa hành viên; quyền, nghĩa vụ của người được thi hành án, người phải thi hành án và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

Theo Điều 2, các bản án, quyết định được tổ chức thi hành bao gồm bản án, quyết định của Tòa án về dân sự, phá sản; phần hình phạt tiền, tịch thu tài sản, truy thu tiền, tài sản thu lợi bất chính, án phí và phần dân sự trong bản án hình sự; phần tài sản trong bản án hành chính; phán quyết trọng tài và các quyết định khác theo quy định pháp luật.

Việc tổ chức thi hành án nhằm bảo đảm các bản án, quyết định được thực hiện trên thực tế, không để tình trạng bản án đã có hiệu lực pháp luật nhưng không được chấp hành, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

2. Nguyên tắc thi hành án dân sự

Theo Điều 4 Luật Thi hành án dân sự năm 2025, việc thi hành án phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản:

· Bản án, quyết định thuộc diện được thi hành phải được cơ quan, tổ chức và mọi công dân tôn trọng.

· Cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan phải chấp hành nghiêm chỉnh bản án, quyết định và chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc thi hành án.

· Người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không tự nguyện thi hành thì bị cưỡng chế thi hành án.

· Lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan được tôn trọng và bảo vệ.

· Tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm pháp luật về thi hành án dân sự tùy theo tính chất, mức độ có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường.

Đây là nguyên tắc quan trọng nhằm nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật, bảo đảm tính nghiêm minh của các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật.

3. Quyền và nghĩa vụ của người được thi hành án, người phải thi hành án

Luật Thi hành án dân sự năm 2025 quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ của các bên trong quá trình thi hành án.

Theo Điều 6, người được thi hành án có quyền lựa chọn cơ quan thi hành án dân sự hoặc Văn phòng Thi hành án dân sự để yêu cầu thi hành án theo quy định; xác minh, cung cấp thông tin về điều kiện thi hành án của người phải thi hành án; được thông báo về việc thi hành án; thỏa thuận về việc thi hành án; yêu cầu áp dụng biện pháp bảo đảm, biện pháp cưỡng chế và thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo theo quy định.

Theo Điều 7, người phải thi hành án có quyền và nghĩa vụ thực hiện các nội dung được pháp luật quy định, trong đó phải chủ động, tự giác thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo bản án, quyết định; kê khai trung thực, cung cấp thông tin về tài sản, thu nhập và điều kiện thi hành án; chấp hành các quyết định, yêu cầu hợp pháp của cơ quan thi hành án dân sự và người có thẩm quyền.

Mỗi người dân cần nhận thức rõ: việc thực hiện nghĩa vụ thi hành án không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn thể hiện ý thức tôn trọng pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.

4. Một số điểm mới về trình tự, thủ tục thi hành án dân sự

Thứ nhất, về yêu cầu thi hành án:

Theo Điều 34, đương sự có quyền yêu cầu thi hành án, trừ trường hợp thuộc diện chủ động thi hành án. Việc yêu cầu được thực hiện trên môi trường số, trực tiếp nộp đơn, trình bày bằng lời nói hoặc gửi đơn qua đường bưu điện.

Thời hiệu yêu cầu thi hành án là 05 năm kể từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật hoặc kể từ ngày nghĩa vụ đến hạn, trừ trường hợp pháp luật có quy định về việc không tính thời gian vào thời hiệu.

Thứ hai, về tự nguyện thi hành án:

Theo Điều 36, thời hạn tự nguyện thi hành án là 10 ngày kể từ ngày người phải thi hành án được thông báo hợp lệ quyết định thi hành án, trừ trường hợp thi hành quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời.

Các đương sự có quyền thỏa thuận về việc thi hành án nhưng việc thỏa thuận phải bảo đảm đúng quy định pháp luật, không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội và không làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người thứ ba.

Thứ ba, về xác minh điều kiện thi hành án:

Theo Điều 37, trong thời hạn 09 ngày kể từ ngày hết thời hạn tự nguyện thi hành án mà người phải thi hành án không tự nguyện thi hành, Chấp hành viên tiến hành xác minh điều kiện thi hành án; trường hợp thi hành quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời thì tiến hành xác minh ngay.

Người phải thi hành án có trách nhiệm kê khai trung thực, cung cấp đầy đủ thông tin về tài sản, thu nhập và điều kiện thi hành án, chịu trách nhiệm về việc kê khai của mình theo quy định pháp luật.

5. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong thi hành án dân sự

Theo Điều 5 Luật Thi hành án dân sự năm 2025, việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số được đẩy mạnh trong hoạt động thi hành án dân sự.

Các thủ tục thi hành án được thực hiện trực tiếp hoặc trên môi trường số theo quy định. Văn bản, hồ sơ, tài liệu và thông tin liên quan đến thi hành án được lập dưới dạng thông điệp dữ liệu, ký số, gửi, nhận, lưu trữ và xử lý trên môi trường số; có giá trị pháp lý như văn bản giấy khi đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Quy định này góp phần hiện đại hóa hoạt động thi hành án, tăng cường tính công khai, minh bạch, tiết kiệm thời gian, chi phí và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.

6. Trách nhiệm của UBND cấp xã trong công tác thi hành án dân sự

Theo khoản 5 Điều 10 Luật Thi hành án dân sự năm 2025, UBND cấp xã có trách nhiệm:

· Phối hợp với cơ quan thi hành án dân sự, Chấp hành viên, Văn phòng Thi hành án dân sự, Thừa hành viên trong việc vận động, thuyết phục đương sự tự nguyện thi hành án.

· Phối hợp trong việc thông báo thi hành án, xác minh điều kiện thi hành án, áp dụng biện pháp bảo đảm và biện pháp cưỡng chế thi hành án theo quy định.

· Giải quyết kịp thời những kiến nghị, khó khăn, vướng mắc phát sinh trong công tác phối hợp; bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội trong quá trình tổ chức thi hành án.

· Cung cấp thông tin, điều kiện thi hành án theo đề nghị của cơ quan thi hành án dân sự, Chấp hành viên, Văn phòng Thi hành án dân sự, Thừa hành viên.

· Tham gia và phối hợp tổ chức cưỡng chế thi hành án trên địa bàn theo đề nghị của cơ quan thi hành án dân sự, Chấp hành viên.

· Thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật.

Thông qua việc thực hiện trách nhiệm phối hợp, chính quyền địa phương góp phần nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự, bảo đảm các bản án, quyết định được thực hiện nghiêm túc, đúng pháp luật.

7. Các hành vi bị nghiêm cấm trong thi hành án dân sự

Theo Điều 16 Luật Thi hành án dân sự năm 2025, pháp luật nghiêm cấm các hành vi như:

· Không chấp hành bản án, quyết định; không chấp hành các quyết định, yêu cầu hợp pháp của cơ quan thi hành án dân sự, Chấp hành viên, Văn phòng Thi hành án dân sự, Thừa hành viên.

· Chống đối, trì hoãn hoặc có hành vi gây khó khăn, cản trở quá trình tổ chức thi hành án.

· Nhận hối lộ; chiếm đoạt, sử dụng trái phép vật chứng, tiền, tài sản thi hành án.

· Cất giấu, hủy hoại, tẩu tán tài sản thi hành án hoặc có hành vi vi phạm khác theo quy định.

Tùy tính chất, mức độ vi phạm, người thực hiện hành vi vi phạm có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật.

8. Quyền khiếu nại, tố cáo trong thi hành án dân sự

Luật Thi hành án dân sự năm 2025 bảo đảm quyền khiếu nại, tố cáo của tổ chức, cá nhân khi phát hiện quyết định, hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật trong quá trình tổ chức thi hành án.

Theo các điều từ Điều 96 đến Điều 111, Luật quy định về khiếu nại, giải quyết khiếu nại, tố cáo, giải quyết tố cáo và các nội dung có liên quan.

Người dân cần chủ động tìm hiểu quy định, thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục và thời hạn; không lợi dụng quyền khiếu nại, tố cáo để vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc gây mất an ninh, trật tự tại địa phương.

9. Trách nhiệm của mỗi người dân trong việc chấp hành pháp luật về thi hành án dân sự

Để Luật Thi hành án dân sự năm 2025 được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả, mỗi cán bộ, đảng viên và người dân cần:

· Tích cực tìm hiểu, nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật về thi hành án dân sự.

· Tự giác thực hiện đầy đủ, đúng thời hạn nghĩa vụ theo bản án, quyết định của Tòa án và cơ quan có thẩm quyền.

· Không trốn tránh nghĩa vụ, không che giấu, tẩu tán tài sản.